U bent onze brief, geschreven in onze harten, gekend en gelezen door alle mensen.
Het is immers openbaar geworden dat u een brief van Christus bent.
2 Korinthiërs 3: 2-3

‘met het geloof kun je een kerk aansteken, maar ook iets anders aansteken’  zei oud-diplomate en arabiste Petra Stienen op Radio 1. Waarschijnlijk bedoelde Stienen, gelet op de tijd waarin we leven, dat geloof op z’n minst ook de wereld kan aansteken. En dan duid ik op de verschillende gruweldaden die worden gepleegd door ISIS. Toch meen ik dat Stienen met zo’n uitspraak ‘geloof’ te gemakkelijk wegzet als potentieel gevaarlijk. Laat ik mijzelf maar vergelijken met de brief uit boven aangehaalde Bijbeltekst. En dan wel als brandbrief: een vurig schrijven uit nood, een dringende oproep aan alle mensen tot inkeer, ommekeer.

brandbrief Juist en vooral in deze veertigdagentijd. Vanuit het feit dat God de mensen oneindig lief heeft en alleen maar het goede wil voor hen. Kerkvader Augustinus van Hippo draagt op afbeeldingen vaak een brandend hart in de hand, omdat hij veel schreef over de liefde van God tot de mens. Ergens schreef hij ‘Mijn hart was vol verlang naar U’. Brandend van verlangen God. ‘Als alles duister is, ontsteek dan een lichtend vuur dat nooit meer dooft’ zingt lied 598 uit het ‘nieuwe’ liedboek.

Dat we zo in lichterlaaie mogen zijn als baken voor iedereen. Baken op weg naar het koninkrijk van God.

Dat ook onze harten mogen worden aangestoken in onuitblusbaar vuur voor Hem uit Wie en door Wie en tot Wie wij zijn!

Dat we een leesbare ‘brand’brief  van Christus mogen zijn!

Want ik ben verzekerd dat noch dood, noch leven, noch engelen
noch machten, noch heden noch toekomst, noch krachten, noch hoogte
noch diepte, noch enig ander schepsel ons zal kunnen scheiden
van de liefde van God, die hij ons gegeven heeft in Christus Jezus, onze Heer.

Romeinen 8 vers 38 en 39

Eigenlijk weet ik het wel: al dat oorlogsgeweld in zoveel verschillende landen. Mali, Centraal-Afrikaanse Republiek, De Krim, Syrië. Door de tijd heen flitsen weer nieuwe of al bestaande brandhaarden op in de media omdat er in een bestaande geweldspiraal een belangrijk nieuws is te melden. Zo ook vandaag: het nieuws dat de Nederlandse jezuïet Frans van der Lugt in Syrië is vermoord. Hij woonde al lange tijd in het Syrische Homs waar hij de herder was niet alleen voor de kleiner wordende christelijke gemeenschap, de gehandicapten in Homs, maar voor de hele bevolking van de stad die lijdt onder het geweld. Het wrange is dat al die onnoemelijk velen geen nieuwsfeit meer vormden voor de media (en dus voor ons) en we eigenlijk een beetje ‘Syrië-moe’ waren en dat door de dood van deze geestelijke de camera’s ineens weer gericht staan op het conflict. Wie hem hebben vermoord is momenteel nog niet duidelijk. Feit is dat deze man die koste wat het koste bij ‘zijn’ mensen wilde blijven en hun erbarmelijk lot wereldkundig wilde blijven maken. Hij kon op een gegeven moment de stad ontvluchten maar hij wilde het niet.

‘Voor een christen is het kruis nooit veraf; soms is het akelig dichtbij’ zei één van de Nederlandse ordebroeders van pater Van der Lugt als reactie op het nieuws van de moord op zijn medebroeder. Deze reactie deed mij wel wat. Want juist in deze Veertigdagentijd doet me deze moord denken aan die andere moord, dik tweeduizend jaar geleden gepleegd. In het christendom denken we daar juist nu speciaal aan: de moord op Jezus Christus, die voor ons aan het kruis ging. Vermoord, door ons. Ook Hij wilde niet weg bij de mensen die Hem wel weg konden kijken. Hij bleef contact zoeken met zijn Vader om onze ellende steeds voor zijn troon te leggen. Hij bleef ons trouw, maar wij Hem niet.

In paradisum deducant te angeli

Pater Frans van der Lugt:
In paradisum deducant te angeli;
in tuo adventu suscipiant te martyres
et perducant te in civitatem sanctam Jerusalem.
Chorus angelorum te suscipiat
et cum Lazaro, quondam paupere,
aeternam habeas requiem.

In deze lijdens- of veertigdagentijd voorafgaand aan Pasen kiezen veel christenen ervoor om te vasten. Dat hoeft niet alleen door minder te eten, bepaalde dingen te laten staan, maar het kan bijvoorbeeld ook andere dingen die je vaak doet minder te doen of er veertig dagen helemaal van af te zien. Je kunt daarbij denken aan minder of niet gamen, geen snoep gebruiken, geen gebak of koekjes meer eten bij de koffie, geen alcohol of koffie  drinken, geen tv kijken, niet facebooken, noem maar op. vastenVormen van vasten zijn er vandaag de dag legio. En was het vasten vroeger alleen maar iets van de Rooms-katholieken die na het carnaval gingen vasten, tegenwoordig doen veel meer christenen aan dit gebruik om zich zo meer te bepalen bij wat Christus Jezus heeft gedaan en om zo je eigen leven af te stemmen,te focussen op God. Omje eigen leven te overdenken. Om mij heen hoor ik vaak dat het mensen soms zwaar valt. Ze merken dat bepaalde ingesleten gewoontes hun hele leven bepalen. En dit is nog maar een vrijwillige keuze voor een bepaalde (korte) tijd. En zelfs dan is volhouden een hele opgave!

Als ik dat zo om me heen zie dan moet ik soms denken aan vervolgde christenen. Koptische christenen in Egypte, geloofgenoten in China, in Afrika of waar dan ook ter wereld. Elke keer als ik zulke berichten hoor bekruipt me de vraag: en ik? Wat zou ik doen als je het je leven kan kosten? Zou ik volharden – volhouden – in mijn geloof? Of zou ik het ook niet volhouden, zoals veelmensen het vasten niet volhouden? Volhouden in het geloof, het is net zo oud als het christendom zelf. In de Hebreeënbrief lees je over geloofsgetuigen die, ondanks wat hun overkwam bleven geloven. En dat alleen maar met een belofte! ze hadden niks concreets,nis tastbaars in handen. Paulus schrijft in zijn brieven over alles wat hem overkomen is tijdens zijn reizen voor en met de Blijde Boodschap. Niet altijd even prettige zaken. En toch, hij zet ondanks alles door. En wij…? Kunnen wij in onze materialistische wereld, waar geloof een keuze is geworden, waar rijkdom en welvaart een doel op zichzelf lijken te zijn standhouden, volharden in geloof?

Graflegging

Bij Johannes 19:38-42

Lief lichaam, hang doodstil.
Ladder, steun mijn gewicht.

Ik heb uw spijkerhanden losgewrikt
en neem uw lichaam van de martelpaal.

Het is naar warme handen afgedaald,
het innige van linnen.

Een vriendendienst die liters aandacht vraagt.
Alles kantelt, behalve ons verdriet.

Wij leggen in het graf u neer.
Een ingewikkeld mens ontwaakt niet meer.

Maar in uw mirrelakens hangt
de geur van het mirakel.

Ria Borkent

‘Jezus kwam niet alleen om mensen voor te bereiden op hun dood, maar ook om hun te leren leven. De Weg, zoals het christendom vroeger heette, trok omdat er een ander leven werd aangeboden dan het (Romeinse) keizerrijk te bieden had.’

Dit schrijft Shane Claiborne, als een van grondleggers onderdeel van The Simple Way, een nieuwe monastieke beweging die met een leefgemeenschappen onder meer in de achterbuurten van Philadelphia een eigentijdse vorm geeft aan de lange kloostertraditie. Shane ClaiborneClaiborne is ook actief in Willow Creek, een megakerk in de Verenigde Staten.

Claiborne wordt wel eens een van de nieuwe kerkhervormers genoemd. Met vragen als ‘Voldoet de kerk nog aan haar roeping om zorg te dragen voor de armen, de weduwen en de wezen?’ probeert hij christenen weer oog te geven voor hun ware roeping. Als activist liep Claiborne stage bij Moeder Teresa in Calcutta en bemoedigde hij christenen en getroffen burgers in Bagdad door tijdens de oorlog daar naartoe af te reizen. Claiborne wil terug naar het het beeld van de kerk dat Jezus leerde. En daarvoor moeten we bij onszelf beginnen. Claiborne citeert Mahatma Gandhi die zei: ‘Wees de verandering die je in de wereld wilt zien.’ Zelf begon hij zijn Simple Waybeweging door in een slechte buurt van Philadelphia samen te leven met de andere buurtbewoners. Hij gaf hen eten, hield samen de wijk schoon en bood kinderen huiswerkbegeleiding aan. Zelf is Claiborne geïnspireerd door Fransiscus van Assisi die ook in een heel rijke en roerige tijd hoorde dat hij de kerk moest helpen herstellen.

Claiborne verwijt de huidige kerk dat zij te veel bezig is met de hemel en daardoor de problemen aarde vergeet. De ellende om hen heen wordt vaak genegeerd. Maar dat is niet de bedoeling van Jezus. ‘De kerk’ zo zegt Claiborne ‘zegt dat hem om geloof gaat, maar de Bijbel zegt dat geloof bergen kan verzetten, maar dat zij zonder de liefde leeg blijft. Zonder liefde stelt het niets voor. Geloof en werken horen samen.’

Nu lijkt Claibornes ideaal misschien een illusie. Onhaalbaar. Maar dat is volgens hem precies het punt. Als het haalbaar zou zijn volgens onze eigen logica, hebben we God niet meer nodig. ‘Je vijanden liefhebben gaat ons zeker niet gemakkelijk af, daar hebben we Gods genade en liefde voor nodig’ zegt Claiborne.

Er is een ander leven dan dat wat de wereld aanbiedt!

Juist in deze Veertigdagentijd, deze lijdenstijd, tijd voor Pasen  probeer ik in mijn columns extra stil te staan bij wat ik vind als een centraal punt in deze tijd: bezinning op je eigen handelen, een ‘conversio mores’, een  proces van voortdurende `bekering`. Deze ‘conversio’ hoort oorspronkelijk tot de kern van de gelofte van een monnik, die zich gedurende zijn hele verdere leven wil richten op verbetering van zijn verstaan van het christelijk geloof, maar ik denk dat dit tot de kern van ieder die gelooft mag behoren. Een andere term voor bekering stamt uit het Grieks ‘metanoia’ en betekent letterlijk ‘je denken veranderen’ of zoals ik het zelf eerder vertaalde ‘omdenken. Kortom, het zijn allemaal termen die dezelfde lading dekken. De grondslag voor christelijk handelen is wat mij betreft psalm 51 zo treffend stelt: ‘Schep, o God, een zuiver hart in mij, vernieuw mijn geest’. Een levenslang proces.

De reden waarom ik dit zo aan mijn blog toevertrouw is het berichtje wat ik laatst las waarin stond dat de term ‘bekering’ volgens sommige theologen buiten de kerk niet meer bruikbaar is en dat het zelfs binnen de kerk nogal wat verlegenheid oproept. Gemeenteleden weten niet wat ze ermee aan moeten en predikanten hebben geen antwoord. Sommigen zeggen dat de kerk dit aan zichzelf te wijten heeft dat bekering ‘weerzinwekkend’ is geworden. ‘Dat komt, zo wordt in het bericht gesteld,  door de manier waarop het evangelie is gebracht, gepaard met machtsmisbruik. Galaten 5Tot mijn verbazing las ik dat dat een zekere predikant het moeilijk vond bekering uit te leggen aan gemeenteleden. Ze vragen dan al gauw: ‘Wat moet er dan veranderen, dominee?’ Misschien ben ik naïef maar ik zou dan wijzen op wat Paulus in de Galatenbrief de vrucht van de Geest noemt: liefde, vreugde en vrede, geduld, vriendelijkheid en goedheid, geloof, zachtmoedigheid en zelfbeheersing. Dat zijn mijns inziens al heel wat verander- en verbeterpunten waar iemand zijn leven lang mee bezig kan zijn. Het vergt soms heel wat om een ingesleten patroon te doorbreken, maar dan blijkt daaruit dat er een nieuwe realiteit in iemands leven kan komen.

Blijft daarmee ‘bekering’ alleen maar een binnenkerkelijk begrip dat zelfs daar ook al op veel onbegrip stuit? Ik waag het te betwijfelen. ik denk dat in de huidige maatschappij waar hardheid, egoïsme, ongebreideldheid, onmatigheid op allerlei vlakken zijn slachtoffers heeft gemaakt er nog steeds behoefte is (een markt voor is 😉 ) om mensen op te roepen om om te keren, zich te bekeren, van deze heilloze weg. Een misschien niet in al zijn facetten al te geslaagd voorbeeld  van zo’n oproep was de Occupybeweging die enige tijd geleden tijdens de banken- en schuldencrisis actief waren om bepaalde, in hun ogen foutieve handels- en denkwijze aan de kaak te stellen. Zij hebben er in ieder geval voor gezorgd dat mensen zich gingen bezinnen. en dat er, zij het op beperkte schaal, een omkering plaatsvond. Een omkering in denken die mensen ertoe heeft aangezet andere wegen te overwegen.

Bekering, conversio mores, metanoia. Ik denk dat het nog steeds begrippen zijn die buiten de kerk (en binnen de kerk) nog steeds zeggingskracht hebben. Maar dat ze schuren aan de dagelijkse praktijk; dat is een ander verhaal…

Momenteel leven we midden in de Veertigdagentijd, de lijdenstijd als voorbereiding op de Stille of Goede Week uitmondend in het Paasfeest. In deze tijd lees ik zelf veel van het werk van de Duitse theoloog Dietrich Bonhoeffer. Ik vind het werk van Bonhoeffer erg actueel en zeker ook in deze voorbereidingstijd op Pasen. Speciaal de kritiek van hem op goedkope genade. Die genade staat voor de rechtvaardiging van zonde zonder de rechtvaardiging van de zondaar. Goedkope genade is het preken van vergeving zonder de noodzakelijkheid van bekering, gemeenschap zonder lijden. Goedkope genade is genade zonder discipelschap, genade zonder het Kruis, genade zonder Jezus Christus. Waar de focus van mensen met betrekking tot het geloof en het christendom alleen maar ligt op het krijgen van een goed gevoel over jezelf en over God, waar het geloof alleen maar een soort van psychologische veilige haven in een enge bedreigende grote wereld is, daar staat volgens de deur snel open voor de goedkope genade. De eenzijdige focus op het eigen heil zit er diep ingebakken in het menszijn en dus ook in het christendom.Genade doet alles en daarom kan alles bij het oude blijven.

Kostbare genade roept ons op om Jezus te volgen. zelfs tot het brengen van ‘offers’. Een offer dat er uit kan bestaan niet steeds jezelf op de voorgrond te zetten. ‘Het offer voor God is een gebroken geest; een gebroken en verbrijzeld hart zult u, God, niet verachten’, dat zijn  de woorden van psalm 51,19. Ik merk dat het meestal niet een van de meest populaire psalmen is die je kunt laten zingen in kerkdiensten. De woorden schuren, blijven haken achter de weerbarstige realiteit van het dagelijkse leven. Toch betekent toegewijd zijn aan Christus het je omkeren, bekeren van een levenswandel die je juist eerder verder van dan dichter bij God brengt. De Bijbelse maat houdt dan in ieder geval het primaat van het Grote Gebod in met zelfverloochening. Jezus zelf koppelde discipelschap rechtstreeks aan kruisdragen en zelfverloochening. bonhoefferBonhoeffer had de diepe overtuiging dat christen zijn betekent geheel aan te Christus zijn toegewijd, tot aan de prijs van je eigen leven, mocht die gevraagd worden. Als je over leven van Dietrich Bonhoeffer leest zie je tot waar hij ging: hij werd op 8 april 1945 geëxecuteerd in een nazigevangenis. Terwijl hij een veilig leven had kunnen leiden in het Verenigd Koninkrijk of de Verenigde Staten van Amerika koos hij voor een onzeker leven in nazi-Duitsland. Bonhoeffer zag het eerst je eigen hachje redden en daarom compromissen sluiten en je conformeren aan de eisen van deze tijd als gevolg van de prediking van wat hij goedkope genade noemde. Het is het prediken van een goedkoop evangelie van vergeving zonder de eis van radicale navolging en volledige overgave aan Christus.

Laten we daarom deze voorbereidingstijd op het Paasfeest maar zien als als een soort christelijk ‘offerfeest’.

Vandaag las ik de tekst van Moeder Teresa ‘Wat wij doen is slechts een druppel in de oceaan. Maar als we het niet deden, zou de oceaan kleiner zijn vanwege deze ontbrekende druppel’.

Ik kwam op deze tekst toen ik wat zat na te denken naar aanleiding van de titel van mijn column van deze week. Een ‘mer à boire’, een zee om leeg te drinken, staat voor een onbegonnen werk. Ja, zo gezien lijken veel zaken in het leven soms een onbegonnen werk. Moeder TeresaMaar het helpt om een uitdrukking vanuit een ander perspectief te zien, zoals Moeder Teresa dat deed. Al lijkt onze arbeid soms nutteloos en draagt het ons inziens weinig bij aan het oplossen van wereldomvattende problemen, ze hebben wel degelijk nut.

Vanuit dat perspectief kun je het Veertigdagenproject 2013 van Kerk in Actie en Stichting Present misschien ook zien. Ze organiseren in de Veertigdagentijd zogenaamde Veranderdagen. Ieder lid van de Protestantse Kerk kan zich inschrijven voor de Veranderdagen en in de regio de handen uit de mouwen steken voor kwetsbare mensen buiten de kerk. De deelnemers maken kennis met mensen die ze anders waarschijnlijk niet zouden ontmoeten. Misschien lijkt het op mondiale schaal maar een miniem druppeltje in de oceaan of op de gloeiende plaat, maar als we het niet deden wat dan?

Wellicht schat ik het initiatief van de Wereldbank ook zo in. Zij zoekt namelijk een einddatum voor armoede. Dat stelde de nieuwe president van de ontwikkelingsbank, Jim Yong Kim. In eerste instantie kwalificeer je zo’n oproep als volledig absurd. Onbegonnen werk. Armoede de wereld uit… en bij de eerste de beste crisis in de westerse wereld, een van de grote gelddonoren, wordt er gekort op de gelden die naar armoedebestrijding gaan.

En toch, zo’n initiatief vormt een druppel in de oceaan, in het perspectief van Moeder Teresa althans. Maar het helpt anders te denken, om te denken. Zogezegd een Veranderdag in één uitspraak.

Deze week begon voor de christenen de Veertigdagentijd.  Deze periode is van oudsher een tijd van inkeer, bezinning en gebed ter voorbereiding op Pasen. Het is een bekeringstijd. Ommekeer, verandering, en wat mij betreft ook een periode van omdenken

Het omvallen van een grote boom maakt meer herrie dan het groeien van een heel bos

Aan bovenstaand citaat moest ik denken toen ik de kop Religies ten dode opgeschreven in Nederland in de landelijke media  las.

Wat was het geval? De Britse omroep BBC  meldde dat op basis van onderzoek, dat is gepresenteerd tijdens een wetenschappelijk congres in de Amerikaanse stad Dallas, een team van wetenschappers heeft aangetoond dat de religie in een aantal landen ten dode opgeschreven is. Het team had daarvoor een aantal bevolkingsregisters (van Nederland, Ierland, Tsjechië, Finland, Zwitserland, Oostenrijk, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland) met elkaar vergeleken. Op basis van de uitkomsten namelijk dat steeds minder mensen zich ‘ingeschreven als lid van een geloofsgemeenschap’ rekenden kwamen ze tot deze conclusie. De wetenschappers zien hierin een trend die ze ook nog konden ondersteunen door wiskundige berekeningen.

Gefundenes fressen voor de moderne Verlichte mensch: Als iets ondersteund wordt met gewichtige wiskundige berekeningen, extrapolaties is men is meteen om. Immers, cijfers zijn de waarheid! Het hosanna-geroep was niet van de lucht. De atheïstische morgenstond was eindelijk aanstaande! Geloven doe je toch niet in een boek vol verhalen, nee, geloven doe je op basis van manipuleerbare cijfers en definities…

Manipuleerbaar, ja zeker! Mensen in negen landen rekenen zich steeds minder behorend tot een geloofsgemeenschap en de conclusie is dan dat religie in deze landen ten dode opgeschreven is. Maar zo is het niet!!

Dat huidige religieuze instituten scheuren laten zien dat zal niemand ontkennen, dat deze boom het misschien heel zwaar zal krijgen, dat staat buiten kijf. Maar als je heel goed kijkt en luistert zie je het groeien van een heel jong bos, die je misschien nog niet kunt specificeren tot een geloofsgemeenschap.

Wat dat betekent? Vol vertrouwen en hoop vooruit kijken, de hand aan de ploeg! Niet naar achteren kijken wat voorbij is, anders krijg je slechte voren, maar gelovend vooruit kijken.

Binnenkort mogen we ook dat weer herdenken: ooit begon de kerk met een heel klein clubje dat met elkaar het brood deelde en de wijn dronk…

Afgelopen zaterdag ging op de ecologische boerderij Eemlandhoeve in Bunschoten van Maaike en Jan Huijgen een uurtje het licht uit. Letterlijk welteverstaan. In het kader van Earth Hour, een jaarlijks terugkerend wereldwijd initiatief om mensen er van hun leefstijl bewust te laten worden. Door onze leefstijl hongeren we de aarde als het ware tot stervens toe uit.

Bijna aan het begin van de christelijke Veertigdagentijd die in kader staat van bezinning lijkt me dit een mooi gebaar.

Hoe gaan wij om met de aarde en wat ons gegeven is. Als christenen hebben we hiermee, meen ik, een speciale taak. Als kerk hebben we vaak en ook terecht over waarden en normen. Dat moet niet alleen bij woorden blijven, maar de daad moet bij het woord gevoegd worden.

Veel christenen zullen in de komende Veertigdagentijd daar hun eigen invulling aan geven. Is je leefstijl in overeenstemming met de woorden die je gebruikt? Een goed idee vind ik wat de Eemlandhoeve laatst op het Earth Hour heeft laten zien.