Tsja, de grote kindervriend mag dan heel populair zijn; hij werd bij de grote vaccinatiecampagne tegen de Mexicaanse griep bij sommige inentingscentra toch buiten de deur gehouden. De reden: Kinderen zouden de grote kindervriend associëren met de pijn en de stress van de prik. En vervolgens zag je op tv prachtige plaatjes waarin jonge gezinnetjes – vader, moeder en kind in de eventuele buggy – de centra binnenrijden. Vader en/of moeder hadden speciaal vrij genomen om deze speciale dag met elkaar te beleven. In de ‘spuitcentra’ werden ze opgewacht door een aantal  ingehuurde ‘cliniclowns’ die leuk liedjes zongen om het wachten te veraangenamen. Nee, dit was veel beter dan Sinterklaas; nu zal het kind elke keer dat vader en moeder samen vrij hebben en iets ‘leuks’ willen doen met hun kind meteen ‘vlinders in de buik’ krijgen van de stress en de associatie met de griepprik. En ik raad ouders aan de komende tijd geen clowns op kinderfeestjes in te huren. Het feestje kan dan weer heel wat trauma’s boven water halen.
Volgens mij is het oude sinterklaasliedje  Wie zoet is krijgt lekkers, wie stout is de roe dan toch een beter alternatief: wie niet gaat huilen bij de prik wordt beloond (ooit werd mij dat ook voorgehouden) en anders zwaait er wat…
Ook oude kerkelijke tradities staan in deze tijd van de Mexicaanse griep onder druk. Dan heeft de laatste tijd voor een aantal andere opmerkelijke berichten geleid. Zo is er een Italiaanse ondernemer ingesprongen op de angst voor de Mexicaanse griep: met een sproei-installatie om je handen te wassen, gevuld met heilig water. De Italiaanse ondernemer Luciano Marabese heeft, uit bezorgdheid dat kerkelijke tradities verwateren door de Mexicaanse griep, een variant geïntroduceerd door zeepdistributeurs in openbare toiletten. Het gaat om een sproeimachine die automatisch heilig water over je handen sprenkelt als je je handen onder een sensor houdt. De machine wordt inmiddels gebruikt bij kerkbezoek in het Noord-Italiaanse stadje Fornaci di Briosco, met de zegen van priester Pierangelo Motta. Katholieken in Italië dopen hun handen bij het kerkbezoek doorgaans in een bassin met heilig water – dat wil zeggen: water dat is gezegend door een priester. Maar de komst van de Mexicaanse griep heeft velen huiverig gemaakt voor dit ritueel, vanwege het potentiële besmettingsgevaar. De watersproeier van Marabese biedt een hygiënische oplossing om de kerktraditie in ere te houden. In het Spaanse Toledo worden andere maatregelen genomen Tijdens de feesten ter ere van de stadspatrones de Virgen del Sagrario gevierd kunnen de inwoners haar niet, zoals de traditie al vier eeuwen betaamt, kussen. Het stadsbestuur vreest namelijk dat de maagd op die manier in een broeinest voor de Mexicaanse griep verandert. Dus wordt naast haar beeld in de kathedraal een medaille van de maagd neergelegd die gelovigen mogen aanraken om vervolgens hun vinger te kussen, mits ze natuurlijk van tevoren hun handen wassen. Ook in de kathedraal van Santiago de Compostela, waar pelgrims dagelijks de heilige Jacobus kussen, wordt overwogen om die gewoonte even stop te zetten om hygiënische redenen.

Maar daar houdt het gevaar niet op. In het dagelijkse leven kunnen kledingstukken een bron van besmetting vormen. Frankrijk gaat steeds verder in zijn pogingen om besmetting met de Mexicaanse griep te voorkomen. Zo heeft een verzekeringsbedrijf uit Parijs zijn werknemers verboden om nog langer stropdassen op het werk te dragen. Dat schrijft de Franse krant Le Parisien. ‘In tegenstelling tot hemden worden stropdassen nauwelijks gewassen’, aldus de bedrijfsleider van de verzekeringsmaatschappij. Volgens de krant zouden de zevenhonderd werknemers van het bedrijf zich keurig aan het verbod houden. Zou je dit overzetten naar kerkelijke kleding dan zou ik toch bij mijn predikanten willen informeren hoe het zit met hun stola’s…

Nog meer voorzorgsmaatregelen: Vorige week verbood een gemeente in Bretagne de schoolkinderen al om nog de traditionele kus op de wang te geven als begroeting. Bovendien heeft Frankrijk al een deurknop die niet langer met de handen bediend moet worden, maar waarvoor de onderarm gebruikt kan worden.

Toch spreken mij de op handen zijnde maatregelen tegen besmetting met de Mexicaanse griep van de kerkgemeenschap van Karlskoga in centraal Zweden het meest aan. In de parochies in het noordelijke Piteà wordt nog gedebatteerd over de vraag om de fletse of alcoholvrije wijn in de communiebeker te vervangen door een sterkere soort. Want: hoe meer alcohol de wijn bevat, hoe meer microben er gedood worden wanneer de kelk van mond tot mond wordt doorgegeven. Dat is althans de achterliggende idee.

Wat mij betreft moet je hierbij het zekere voor het onzekere nemen. Ik stel dan ook voor om in deze duistere tijden de wijn tijdelijk door whiskey, cognac of wodka te vervangen. Een alcoholpercentage van rond de veertig procent, daardoor leggen alle micoben en bacteriën volgens mij het loodje…

Lijkt me dan wel aan te bevelen om na de viering op te letten met verkeerscontroles…

Op dit moment leven we in Nederland met een grote angst: hoe overleven we de Mexicaanse griep? Hoe raken we niet besmet met het virus? Hoe kunnen we er ons tegen wapenen? Is het goed dat iedereen wordt ingeënt of moeten we ons beperken tot de zogenaamde risicogroepen? De samenleving pakt er maar mee om. Sites pro en contra inenten schieten als paddenstoelen uit de grond.

Zoals ik al schreef: de griep houdt de hele samenleving bezig, dus ook de kerk. En ook de kerk lijkt verdeeld te zijn over de manier hoe we moeten omgaan met preventie rondom de griep. Dit komt momenteel tot uiting rondom de viering van het avondmaal. In veel kerken in Nederland (!) is het momenteel gebruikelijk dat alle avondmaalsgangers drinken uit één beker. Echter met het oog op het voorkomen van onderlinge besmetting wordt nu onder andere door de Protestantse Kerk het drinken van de avondmaalswijn uit individuele kleine bekertjes als een van de alternatieven voor de viering aangedragen.

En juist dit alternatief leidt tot verhitte discussies: zo vindt hoogleraar Erik de Boer het gebruik van kleine bekertjes te vergelijken met het ‘asociale avondmaal’  in de gemeente van Korinte. Die had te maken met veel zwakke en zieke mensen, schrijft hij. ‘Het is de omgekeerde wereld: Paulus werpt de vraag op of die golf van ziekte- en sterfgevallen misschien met asociaal avondmaal vieren te maken heeft. En wij vragen ons af hoe we ons de griep van het lijf kunnen houden door het avondmaal zo te vieren dat we in elk geval niet van elkaar het virus overnemen.’

Het is geen nieuwe discussie. Al zo’n honderd jaar geleden kwam er wereldwijd in de protestantse kerken een beweging op, om de ene beker te vervangen door vele kleine bekertjes. De mogelijkheid van het overbrengen van ziektekiemen door het gebruik van de gemeenschappelijke avondmaalsbeker was meestal de reden. In de Nederlandse kerken vond het voorstel van de viering uit aparte kleine bekertjes nauwelijks bijval, terwijl het in andere landen al jarenlang gewoonte is.

Misschien moeten we eerst is kijken hoe we in Nederland tot de huidige viering met het drinken uit één beker zijn gekomen. Als Jezus overgaat tot de instelling van het Avondmaal, lezen we over de beker: Hij nam een beker, sprak het dankgebed uit en zei: ‘Neem deze beker en geef hem aan elkaar door. (Lukas 22: 17). ‘En allen dronken eruit’ staat er in Markus 14:23 bij. Maar betekent dat nu ook, dat het gebruik van de ene beker een schriftuurlijk gegeven is, waar niet aan getornd mag worden? Hoort het gebruik van de ene beker tot de wezenlijke kenmerken van de viering van het Avondmaal?

Ik vind dat het gebruik van gezamenlijke bekers het beste passen bij de bedoeling van Christus met de instelling van het Avondmaal. Tegelijk wil ik er met nadruk op wijzen, dat het niet om de beker zelf gaat. Jezus zegt dat de beker het nieuwe verbond is in mijn bloed. Maar dan zegt Hij erbij: ‘Drink allen hieruit,dit is mijn bloed, het bloed van het verbond (Matteüs 26:28).

Het gaat dus ten diepste om het gelovig drinken van de wijn als beeld van het bloed van Christus. Het gemeenschappelijke zit hem daarbij, principieel gezien, niet in de ene beker. Het zit hem in het samen eten en drinken van het brood en de wijn tijdens de maaltijd van het nieuwe verbond. Dat je dat samen doet door de schaal met brood en de beker met wijn door te geven, versterkt natuurlijk die gemeenschappelijkheid, maar hoort volgens mij niet bij de principiële invulling thuis. Hoort het gebruik van de ene beker nu bij de wezenlijke zaken bij de viering van het Avondmaal, of valt het onder de uiterlijke vormgeving? Volgens mij draait het hierbij om het laatste. Waar het mijns inziens om gaat is de intentie waarmee je het avondmaal viert. Internationaal zijn er zoveel verschillende manieren van avondmaalsviering en ik vind het ook geen pas geven aan Nederlanders om onze manier van viering als de enige mogelijkheid neer te zetten of om elkaar van een asociale viering te betichten. Het samen drinken uit één of meerdere grote bekers of het afzonderlijk drinken uit allemaal kleine bekertjes, of welke vorm men ook maar gebruikt  is volgens mij geen principekwestie is.

De hype van de zomer gaat nog even door: het Mexicaanse griepvirus. Tijdens de zomer buitelden de actualiteitenrubrieken al over elkaar heen met allerlei onheils- en doemscenario’s: een groot deel van Nederland zou uitgeschakeld in bed komen te liggen, we moesten vrezen voor het verlies van een goede dienstverlening, het openbaar vervoer zou plat kunnen komen te liggen, winkels zouden niet meer worden bevoorraad et cetera. Als ware griepprofeten  orakelden de virologen Roel Countinho en Ab Osterhaus met zijn eeuwige giletjes-combinatie er lustig op los: panedemielevels werden opgeschaald, risico’s werden geanalyseerd en geïnterpreteerd. Nee, de zomer zou relatief gunstig verlopen, het griepvirus zou pas zijn kop opsteken in de herfst, het najaar. GriepVeel mensen vonden dat de nationale overheid te weinig deed om de mensen voor te lichten over de griep. Op tv verschenen onsmakelijke filmpjes van de Britse overheid die de bevolking van het Verenigd Koninkrijk moest waarschuwen voor de Mexicaanse griep. Groot-Brittannië is het Europese land waar de griep tot op dit moment de meeste slachtoffers maakte.

Maar gelukkig, de Nederlandse overheid is nu ook begonnen met haar voorlichting over de Mexicaanse griep en hoe de mensen zich het best kunnen wapenen tegen besmetting. Met de actie ‘grip op griep’ wordt gans Nederland ingelicht. Om voor mij nog wat dichter bij huis te blijven: ook de Protestantse Kerk in Nederland heeft voorlichting gegeven over de griep en hoe haar leden er het beste mee om moeten gaan. De wijn bij het Avondmaal, zo wordt aanbevolen, kan beter in afzonderlijke kleine bekertjes worden geconsumeerd. Als aanstaand predikant heb ik helaas nog geen adviezen gelezen over bijvoorbeeld het handenschudden bij de uitgang. Moeten we nu na elke geschudde hand gezamenlijk de handen reinigen met desinfecterende gel? Dat zal dan ook weer een sociaal evenement worden. En de pastorale gesprekken… met mondkapjes? Misschien is het oplossing om de biechtstoel uit mijn eerdere blog in te voeren: een mooi stuk kunststof tussen de mensen, waardoor we elkaar nog wel zien maar geen problemen ondervinden met allerlei besmettingsmogelijkheden. Misschien een idee om stilzwijgend de biecht weer in te voeren in het protestantisme?

Maar niet alleen het sociale aspect tijdens de zondagse kerkgang zou kunnen lijden onder de Mexicaanse griep. Ook de dagelijkse werkvloer zou er een tik van mee kunnen krijgen: ik las laatst dat het onbedacht aannemen van een kopje koffie van een behulpzame collega zelfs al een risicofactor kan zijn. Het vriendelijke kopje koffie kan zo een besmettingshaard van jewelste blijken te zijn.  Want o wee, heef de collega misschien nagelaten zijn handen te wassen, heeft hij per ongeluk geniest over de kop koffie. En wie weet, was degene die de automaat vulde besmet met het griepvirus?

Toch maar weer even terug naar mijn eigen beroepsgroep: predikanten en voorgangers in diensten. Uit de media begrijp ik dat vooral de medeklinkers b, c, d, p, t en s leveren besmettingsgevaar op. Ik denk dat in de komende periode maar zover mogelijk bij de mensen weg moet gaan staan. Alleen een grove telling van de bewuste letters in votum en groet leverden al zorgwekkende aantallen op van de bewuste letters. Het wordt een hele kunst om een preek te schrijven en de bewuste letters zo veel mogelijk te mijden. Maar het is natuurlijk ook een uitdaging!!

Het laatste nieuws over de Mexicaanse griep is dat de griep momenteel een betrekkelijke milde griep lijkt te worden, een algehele inenting van de Nederlandse bevolking is misschien van de baan en de grote doses Tamiflu kunnen misschien worden afbesteld.

Maar gelukkig: we hebben de Q-koorts nog…