Laatst besteedde ik aandacht aan het fenomeen dat de kerk voor sommige mensen vervangen werd door het voetbalstadion inclusief aangepaste ‘kerkelijke’ rituelen. Kortgeleden viel mij oog op het volgende bericht:

“De invloed van kerk, school en politiek is de afgelopen decennia afgebrokkeld. Televisie heeft de rol van de kerk feitelijk overgenomen, zegt onderzoeker Merel van Ommen. Ze promoveert binnenkort op haar proefschrift Drama-series als moreel laboratorium.

‘Kerken, scholen en politiek gaven ons vroeger een heel heldere handleiding voor hoe je een goed mens kunt zijn’, aldus Van Ommen. ‘De Tien Geboden, zou je kunnen zeggen. Dat is de afgelopen decennia allemaal afgebrokkeld. We zijn ons morele kompas kwijt. Televisie heeft de rol van de kerk feitelijk overgenomen.’
Van Ommen heeft met name onderzoek gedaan naar dramaseries, waaronder The Sopranos, House en Dexter. Ze ziet die series als een morele speeltuin voor de kijker: ‘Je komt in aanraking met situaties die je in het dagelijks leven niet tegenkomt, maar het is ook een heel veilige plek. Er vinden allerlei overtredingen plaats – mensen gaan vreemd, ze vermoorden elkaar, lichten elkaar op – je ziet hun overwegingen en de consequenties. Je kan daar zelf mee experimenteren, maar op een heel veilige manier, want je ervaart zelf niet de consequenties.’
Dat laten zien van overtredingen is op zich niets nieuws. ‘Dat gebeurde in de klassieke Hollywoodfilms ook al. Sterker: het gebeurde in de Middeleeuwen al. Maar dat werd toen ook heel erg helder en eenduidig afgestraft. Bij een moord wist je van tevoren al: de moordenaar gaat gepakt worden.’TV

En daarin verschillen de huidige dramaseries van hun voorgangers. ‘De nieuwe series zijn niet autoritair – ze vertellen ons niet hoe we ons zouden moeten gedragen. Ze laten voortdurend de worsteling zien met hoe het zou moeten.’ Geen wonder dat tegenstellingen vaak de kern vormen van deze series: de wet versus rechtvaardigheid, je hart volgen versus je hoofd volgen. ‘De series zijn een spiegel voor onze eigen cultuur. Maar het is een caleidoscopische spiegel, die ons heel veel verschillende perspectieven laat zien. Ze kunnen aanzetten tot discussie en reflectie op je eigen leven of werk. Dat kan onder bepaalde omstandigheden heel leerzaam zijn. Het kan bijdrage aan je morele en persoonlijke ontwikkeling.’”

Jaren geleden werd er al eens een persiflage gemaakt van het tv-kijken/de tv-kijker: hoe mensen hun ziel en zaligheid ‘offerden’ op het altaar van de beeldbuis. en was het niet Herman van Veen die zong over een invasie door een vreemde mogendheid die iets met de beeldbuis had gedaan waardoor iedereen echt ‘aan de buis bleef gekluisterd’. Ik ben wel benieuwd hoe de toekomst van ons huidige moreel kompas gaat veranderen nu ‘lineair tv-kijken’ook steeds meer iets wordt voor een oudere generatie? En hoe zit het met de verscheidene genres: bijvoorbeeld sitcoms, detectives, thrillers, horror…? En helpt het om meer beeldcultuur de kerk binnen te halen?